Bir zamanların vazgeçilmeziydi, şimdi yok oluyor: Ot süpürgelerde son ustalar
Elektrikli süpürgelerin ve temizlik robotlarının yaygınlaşmasından önce ev temizliğinin vazgeçilmezi olan ot süpürgeler, Sakarya’da yok olmaya yüz tutan meslekler arasında yer alıyor. Coğrafi işaret tesciline sahip olan ve tamamen el emeğiyle üretilen ot süpürgeler, bugün sayıları giderek azalan ustaların ellerinde ayakta kalma mücadelesi veriyor.
Bir dönem hemen her evde kullanılan ot süpürgeler, teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte yerini elektrikli süpürgelere ve robotlara bıraktı. Sakarya, geçmişte Türkiye’nin önemli süpürge üretim merkezlerinden biri olarak öne çıkarken, günümüzde bu mesleği sürdüren usta sayısı bir elin parmaklarını geçmiyor.
150 Liralık El Emeği, Yılların Tecrübesi
Süpürge otunun hasadından son ürüne dönüşmesine kadar geçen süreç oldukça zahmetli.
Ot süpürgeler;
- Süpürge otunun toplanması
- Temizlenmesi
- Kükürtle kurutulması
- Boylarına göre ayrılması
- Taslak haline getirilmesi
- Sapının hazırlanması
- El dikişiyle birleştirilmesi
gibi birçok meşakkatli aşamadan geçerek ustaların ellerinde şekilleniyor. Tüm bu emek sonucunda ortaya çıkan ot süpürgeler, bugün 100 ile 150 lira arasında alıcı buluyor ve Türkiye’nin farklı şehirlerine gönderiliyor.
“Eskiden Her Evde Vardı, Şimdi Sadece Alışık Olanlar Alıyor”
46 yıldır süpürge ustalığı yapan Selahattin Burucuoğlu, mesleğin geçmişten bugüne yaşadığı değişimi şu sözlerle anlatıyor:
“Bizim yaptığımız iş süpürgenin imalatı. Ot olarak gelir, işlenir ve dört aşamadan geçerek süpürge haline gelir. Vatandaşlar genelde bahçe ve balkon temizliğinde kullanıyor. Eskiden alışık olan insanlar evinde mutlaka bulundururdu. Hanımlar halıları döver, arkasından bu süpürgelerle süpürürdü. Şimdi robot süpürgeler, elektrikliler çıktı; halılar da yıkamacıya gidiyor.”
“Bu Meslek Bitmek Üzere, Biz Son Nesiliz”
Ustalardan Şaban Boşluk ise mesleğin geleceği konusunda oldukça karamsar:
“Eskiden fayans yoktu, yerler topraktı. Bu süpürgelerle her iş görülürdü. Şimdi kullanım alanı kalmadı. Eskiden iki ayda biten süpürge, şimdi 3 yıl dayanıyor ama talep yok. Biz emekliyiz, istek olunca gelip yapıyoruz. Bu meslek bitti gibi bir şey, biz son demleriyiz. Eskiden 2 bin kayıtlı esnaf vardı, şimdi 50-60 kişi kaldı; onlar da sürekli çalışmıyor.”
“Süpürge Eskiden Evin İçindeydi, Şimdi Dışarda Kaldı”
Süpürge imalatçısı Yusuf Özbek de mesleğin yok oluş sürecine dikkat çekiyor:
“Baba mesleği, bize de dededen kaldı. Yok olmaya yüz tutmuş bir meslek. Süpürge eskiden evin içindeydi, şimdi dışarda kaldı. Anadolu’nun kırsal kesimlerinde, belediyelerde ve bazı iş yerlerinde hâlâ kullanılıyor ama talep yaklaşık 20 yıldır azalıyor. Ot süpürge toz kaldırdığı için ev hanımları tercih etmiyor. Elektrikli süpürgeyle 10 dakikada ev temizleniyor. Bu mesleğin geleceği yok gibi. Ben 47 yaşındayım, benden sonra yapacak kimse yok.”
Çırak Yok, Usta Var Ama Gelecek Belirsiz
Sakarya’da coğrafi işaretli ot süpürgeleri üreten ustalar, en büyük sorunlarının çırak yetişmemesi olduğunu vurguluyor. El emeğine dayalı, sabır isteyen ve kazancı sınırlı olan bu meslek, yeni neslin ilgisini çekmiyor. Ustalar kendilerini, bu köklü zanaatın “son temsilcileri” olarak görüyor.
Kültürel Miras Kaybolma Riskiyle Karşı Karşıya
Yüzyıllardır Anadolu evlerinin bir parçası olan ot süpürgeler, yalnızca bir temizlik aracı değil; aynı zamanda kültürel bir miras niteliği taşıyor. Ancak teknolojinin hızla ilerlemesiyle birlikte bu miras, Sakarya’da sessizce yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.
