Sakarya’da 35 Yıllık Emek: Ayakkabı Ustalığı Sessizce Yok Oluyor
Sakarya’da yaklaşık 35 yıldır aynı dükkânda, 20 yıldır da usta olarak ayakkabı tamiri yapan Kamuran Yıldız, Türkiye genelinde birçok zanaat dalında yaşanan kan kaybının ayakkabı ustalığında da açıkça hissedildiğini söyledi. Seri üretimin yaygınlaşması, tüketim alışkanlıklarının değişmesi ve gençlerin zanaat mesleklerinden uzaklaşmasıyla birlikte, ayakkabı ustalığı kaybolmaya yüz tutan meslekler arasında yerini aldı.
“Eskiden Tamir Edilirdi, Şimdi Atılıyor”
Ayakkabı sektöründe özellikle son 15–20 yılda büyük bir dönüşüm yaşandığını belirten Yıldız, spor ayakkabı kullanımının artmasıyla tamir kültürünün neredeyse ortadan kalktığını ifade etti.
“Eskiden kundura, deri ayakkabı yaygındı. Tamire uygundu, yıllarca giyilirdi. Şimdi ise spor ayakkabı dönemi başladı. Çoğu büyük markanın ayakkabısı tamire gelmiyor, zaten tamir edilmesi de ekonomik olmuyor. İnsanlar tamir ettirmek yerine yenisini alıyor,” dedi.
Türkiye genelinde yapılan sektör araştırmalarına göre, ayakkabı tamirine gelen müşteri sayısı son 10 yılda yüzde 60’tan fazla azaldı. Bu durum, küçük esnafı doğrudan etkiliyor.
Gençler Zanaat Değil Maaş Soruyor
Kamuran Yıldız’a göre mesleğin geleceğini tehdit eden en büyük sorunlardan biri de çırak yetişmemesi. Eskiden gençlerin bir meslek öğrenmek için dükkânlara girdiğini hatırlatan Yıldız, bugün şartların tamamen değiştiğini söyledi:
“Eskiden biri işe girdiğinde ‘nasıl usta olurum, nasıl yetişirim’ diye düşünürdü. Maaş ikinci plandaydı. Şimdi ilk soru şu: ‘Ne kadar maaş vereceksin, kaç saat çalışacağım?’ Zanaat öğrenme düşüncesi yok.”
Uzmanlara göre bu durum sadece ayakkabı ustalığıyla sınırlı değil. Terzilik, saat tamirciliği, sobacılık, marangozluk gibi birçok el emeği meslek, çırak bulunamadığı için yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.
“Bu Zanaat Bir Gün Bitecek”
Çırak bulamadığını açıkça dile getiren Yıldız, sözlerini hüzünle sürdürdü:
“Bir insanın önce merakı olacak. Ama kimse merak etmiyor. Maaşı güçlü değilse gelmiyor. Gelen yok, giden yok. Böyle giderse bu zanaat bir gün bitecek.”
Türkiye Esnaf ve Sanatkârlar Konfederasyonu (TESK) verilerine göre, son 20 yılda geleneksel mesleklerin yüzde 70’inden fazlası ya tamamen kayboldu ya da yok olma riski altında.
Ustalar Alarm Veriyor
Uzmanlar, meslek liseleri, çıraklık eğitim merkezleri ve devlet destekli teşviklerin artırılmaması halinde, el emeğine dayalı birçok mesleğin sadece anı ve fotoğraflarda kalacağını belirtiyor. Kamuran Yıldız gibi ustalar ise yılların birikiminin yeni nesillere aktarılamamasından endişe ediyor.
Kaynak: İHA
